“पाळीच तर आहे…” म्हणत रक्तस्रावाकडे दुर्लक्ष करताय का?
लेखक: डॉ. सुमित शाह, रोबोटिक कॅन्सर सर्जन, पुणे
प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, पुणे
खालील उदाहरण जनजागृतीसाठी काल्पनिक स्वरूपात दिले आहे.
चव्वेचाळीस वर्षांच्या अंजलीताई बाहेर पडताना पर्समध्ये एक जास्तीचा पॅड ठेवायच्या. पण गेल्या काही महिन्यांत एका पॅडऐवजी संपूर्ण पाकीट ठेवावे लागत होते. पाळी जास्त दिवस चालायची. कपड्यांना डाग पडतील या भीतीने बाहेर जाणेही कमी झाले होते.
तरीही त्या स्वतःला समजावत होत्या, “या वयात असं होतंच!”
दोन पाळ्यांच्या मधेही रक्ताचे डाग दिसू लागल्यावर मात्र त्यांनी डॉक्टरांचा सल्ला घेतला.
अनेक महिलांना आपल्या पाळीत बदल जाणवतो; पण तपासणी करावी की थांबावे, हे समजत नाही. नियमित मासिक पाळी आणि असामान्य रक्तस्राव यातील फरक ओळखताना वेळ, कालावधी, रक्तस्रावाचे प्रमाण आणि दैनंदिन आयुष्यावर होणारा परिणाम पाहणे महत्त्वाचे आहे.
नियमित मासिक पाळी म्हणजे नेमके काय?
दर महिन्याला अगदी त्याच तारखेला पाळी आली पाहिजे, असे नाही. अनेक प्रौढ महिलांमध्ये पाळीचे चक्र साधारण २१–३५ दिवसांचे असते आणि रक्तस्राव दोन ते सात दिवस चालतो.
एका पाळीच्या पहिल्या दिवसापासून पुढील पाळीच्या पहिल्या दिवसापर्यंतचे अंतर मोजा. नेहमी चार दिवस चालणारी पाळी अचानक आठ–नऊ दिवस सुरू राहत असेल, तर हा बदल डॉक्टरांना सांगा. (nhs.uk)
पाळीतील रक्तस्राव जास्त आहे, हे कसे ओळखावे?
स्वतःला काही सोपे प्रश्न विचारा:
- पूर्ण भिजलेला पॅड दर एक–दोन तासांनी बदलावा लागतोय का?
- रक्तस्राव सांभाळण्यासाठी एकाच वेळी दोन पॅड वापरावे लागतात का?
- कपडे किंवा अंथरुणावर वारंवार डाग पडतात का?
- पाळीमुळे कामावर जाणे, प्रवास किंवा घराबाहेर पडणे टाळताय का?
ही पाळीत जास्त रक्तस्राव होण्याची लक्षणे असू शकतात. मोठ्या रक्ताच्या गुठळ्या, सतत थकवा किंवा धाप लागणे याबद्दलही डॉक्टरांना सांगा. जास्त रक्तस्रावामुळे रक्तक्षय होऊ शकतो. “पाळीत अशक्तपणा येणारच” म्हणून तो सहन करत राहू नका. (nhs.uk)
दोन पाळ्यांच्या मध्ये रक्ताचे डाग दिसले तर?
“थोडेच डाग आहेत” म्हणून हा विषय सोडून देणे सोपे असते. मात्र, दोन पाळ्यांच्या मध्ये रक्तस्राव, संबंधानंतर रक्त येणे किंवा पाळीच्या पद्धतीत वारंवार बदल होणे याची तपासणी आवश्यक आहे.
गर्भनिरोधक औषधे, हार्मोन्समधील बदल, पॉलिप्स, फायब्रॉइड्स किंवा संसर्ग अशी कारणे असू शकतात. तपासणी म्हणजे कॅन्सर असल्याचा निष्कर्ष नव्हे; ती कारण शोधण्यासाठी असते. (nhs.uk)
असामान्य रक्तस्राव म्हणजे गर्भाशयाचा कॅन्सर का?
नाही. असामान्य रक्तस्रावाची अनेक कारणे कॅन्सरशी संबंधित नसतात. मात्र, तो गर्भाशयाच्या आतील आवरणात होणाऱ्या एंडोमेट्रियल कॅन्सरचे लक्षण असू शकतो.
विशेषतः पाळी बंद झाल्यानंतरचा रक्तस्राव दुर्लक्षित करू नका. रजोनिवृत्तीमुळे सलग बारा महिने पाळी आलेली नसेल, तर त्यानंतर दिसणारे रक्ताचे डाग म्हणजे “पुन्हा पाळी आली” असे समजू नका. एकदाच रक्त आले किंवा वेदना नसल्या, तरी तपासणी करून घ्या. (acog.org)
तातडीने रुग्णालयात कधी जावे?
दोन तासांपेक्षा जास्त वेळ दर तासाला पॅड पूर्ण भिजत असेल आणि चक्कर, धाप किंवा छातीत दुखणे जाणवत असेल, तर तातडीची वैद्यकीय मदत घ्या.
पाळी चुकल्यानंतर असामान्य रक्तस्रावासोबत पोटदुखी असल्यासही त्वरित तपासणी आवश्यक आहे; गर्भधारणेशी संबंधित गुंतागुंत असू शकते. (acog.org, nhs.uk)
पुण्यात तपासणी आणि योग्य उपचारांचा सल्ला
पाळीच्या तारखा, रक्तस्रावाचे दिवस आणि भिजलेले पॅड किती वेळा बदलावे लागतात याची नोंद ठेवा. प्रथम स्त्रीरोगतज्ज्ञांकडून तपासणी करून घ्या.
कॅन्सरची शंका किंवा निदान असल्यास, पुण्यात एंडोमेट्रियल कॅन्सरचे उपचार, गर्भाशयाच्या कॅन्सरबाबत सल्ला आणि रोबोटिक शस्त्रक्रियेच्या योग्यतेविषयी मार्गदर्शनासाठी डॉ. सुमित शाह, रोबोटिक कॅन्सर सर्जन, प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, पुणे येथे संपर्क साधा.
रक्तस्रावाशी जुळवून घेत जगत राहण्यापेक्षा, तो का होतोय याचे उत्तर मिळवा.


