“थोडंसंच रक्त आलं होतं…” — गर्भाशयाच्या कॅन्सरची सुरुवात अशीही असू शकते!
लेखक: डॉ. सुमित शाह, रोबोटिक कॅन्सर सर्जन
प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, पुणे
पाळी बंद होऊन बरेच महिने झाले आहेत. एके दिवशी अचानक रक्ताचे थोडे डाग दिसतात. पोट दुखत नाही, अशक्तपणा नाही आणि रक्तस्रावही थांबतो. अशावेळी वाटू शकते, “काही त्रास नाही, मग डॉक्टरांकडे कशाला जायचं?”
पण रजोनिवृत्तीनंतर रक्तस्राव झाला, तर त्याचे कारण शोधणे आवश्यक आहे. प्रत्येक वेळी कॅन्सर असतोच असे नाही; मात्र तपासणी टाळणे योग्य नाही.
गर्भाशयाच्या आतील आवरणात होणाऱ्या कर्करोगाला एंडोमेट्रियल कॅन्सर म्हणतात. असामान्य रक्तस्रावामुळे हा आजार अनेकदा सुरुवातीच्या टप्प्यात लक्षात येऊ शकतो. (acog.org, cancer.gov)
गर्भाशयाच्या कॅन्सरची कोणती लक्षणे लक्षात घ्यावीत?
एंडोमेट्रियल कॅन्सरमध्ये सुरुवातीपासून तीव्र वेदना किंवा खूप रक्तस्राव होईलच असे नाही. पुढील बदलांकडे लक्ष द्या:
- पाळी बंद झाल्यानंतर रक्तस्राव किंवा रक्ताचे डाग दिसणे.
- दोन पाळ्यांच्या मध्ये रक्त येणे.
- पाळी नेहमीपेक्षा जास्त दिवस चालणे किंवा रक्तस्राव वाढणे.
- पाण्यासारखा किंवा रक्तमिश्रित स्त्राव होणे.
- ओटीपोटात सतत दुखणे किंवा अस्वस्थता जाणवणे.
ही लक्षणे इतर आजारांमुळेही होऊ शकतात. रक्ताचा रंग किंवा वेदना आहेत की नाहीत, यावरून कॅन्सर ठरवता येत नाही. अंदाज बांधण्यापेक्षा तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे. (cancer.gov, acog.org)
एंडोमेट्रियल कॅन्सरची तपासणी कशी केली जाते?
तपासणीची सुरुवात तुमचे म्हणणे ऐकून होते. रक्तस्राव कधी सुरू झाला? पुन्हा झाला का? पाळी कधी बंद झाली? कोणती औषधे सुरू आहेत?
त्यानंतर आवश्यकतेनुसार शारीरिक तपासणी आणि ट्रान्सव्हजायनल सोनोग्राफी केली जाते. गर्भाशयाच्या आवरणाची अधिक तपासणी हवी असल्यास एंडोमेट्रियल बायोप्सी करून छोटासा ऊतींचा नमुना घेतला जातो.
सोनोग्राफीमध्ये आवरण जाड दिसले म्हणजे कॅन्सरच, असे नाही. निदानासाठी नमुन्याची प्रयोगशाळेत तपासणी आवश्यक असते. काही वेळा हिस्टेरोस्कोपीद्वारे छोट्या कॅमेऱ्याने गर्भाशयाच्या आत पाहून नमुना घेतला जातो. (cancer.gov, cancer.org)
कॅन्सरचे निदान झाले, तर पुढे काय?
“कॅन्सर” हा शब्द ऐकल्यावर अनेक प्रश्न मनात येणे स्वाभाविक आहे. मात्र, उपचार ठरवण्यापूर्वी आजाराचा प्रकार, किती पसरला आहे आणि रुग्णाची प्रकृती समजून घ्यावी लागते.
एंडोमेट्रियल कॅन्सरमध्ये शस्त्रक्रिया हा प्रमुख उपचार असतो. योग्य रुग्णांमध्ये, विशेषतः सुरुवातीच्या टप्प्यात, छोट्या चिरांमधून शस्त्रक्रिया करता येऊ शकते. (cancer.gov, pmc.ncbi.nlm.nih.gov)
रोबोटिक शस्त्रक्रिया कशी मदत करते?
गर्भाशयाच्या कॅन्सरसाठी रोबोटिक शस्त्रक्रिया करताना प्रत्येक हालचाल सर्जन नियंत्रित करतात. रोबोट स्वतः निर्णय घेत नाही किंवा स्वतंत्रपणे ऑपरेशन करत नाही.
शस्त्रक्रियेत साधारणपणे गर्भाशय, गर्भाशयाचे मुख, दोन्ही बीजवाहिन्या आणि अंडाशय काढले जातात. आजार पसरला आहे का हे पाहण्यासाठी आवश्यकतेनुसार लसिका ग्रंथी तपासल्या जातात. काही रुग्णांमध्ये यासाठी सेंटिनेल लिम्फ नोड मॅपिंग वापरले जाते.
ओपन सर्जरीच्या तुलनेत कमी रक्तस्राव, कमी वेदना आणि लवकर सावरण्याचा फायदा मिळू शकतो. मात्र, शस्त्रक्रियेचे धोके कायम असतात आणि हा पर्याय प्रत्येकासाठी योग्य असेलच असे नाही. (cancer.org, umms.org)
केमोथेरपी किंवा रेडिएशन लागणार का?
प्रत्येक रुग्णाला हे उपचार लागतातच असे नाही. काही सुरुवातीच्या कॅन्सरमध्ये केवळ शस्त्रक्रिया पुरेशी असते. इतरांना अंतिम रिपोर्टनुसार अतिरिक्त उपचार आवश्यक होतात. शस्त्रक्रिया रोबोटिक झाली म्हणून पुढील उपचारांची गरज संपते, असे नाही. (cancer.gov)
पुण्यात एंडोमेट्रियल कॅन्सरवरील उपचार
पुण्यात गर्भाशयाच्या कॅन्सरवरील उपचार आणि रोबोटिक कॅन्सर सर्जरी याबाबत मार्गदर्शनासाठी डॉ. सुमित शाह, रोबोटिक कॅन्सर सर्जन, प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, पुणे येथे सल्ला घ्या.
भेटीला येताना रिपोर्टसोबत तुमचे प्रश्नही घेऊन या. कोणता उपचार करायचा याइतकेच, तो का करायचा हे तुम्हाला समजणे महत्त्वाचे आहे.


