तोंडाचा कॅन्सर: स्क्रीनिंग नेमकं कोणी आणि का करून घ्यावं?
तोंडात काही तरी वेगळं वाटतंय, पण नक्की काय ते कळत नाहीये… अशी शंका अनेकांच्या मनात येते आणि मग ती तशीच मागे पडते. Oral Cancer Screening म्हणजे नेमकं हेच शोधण्याचं काम — तोंडामध्ये कॅन्सरपूर्व किंवा संशयास्पद बदल सुरु झालेत का, हे लक्षणं गंभीर होण्याआधीच तपासून पाहणं.
विशेषतः जे लोक तंबाखू, गुटखा, मावा, खैनी, पान किंवा सुपारी खातात, धूम्रपान करतात किंवा नियमित मद्यपान करतात, त्यांनी ही तपासणी टाळू नये. एकदा डॉक्टरांशी बोलून घेतलं की पुढचा रस्ता स्पष्ट होतो.
ही तपासणी नेमकी कोणासाठी आहे?
तोंडाचा कॅन्सर होण्याची शक्यता काही सवयींमुळे आणि आधीच्या वैद्यकीय इतिहासामुळे वाढते. खालीलपैकी कुठलीही गोष्ट तुम्हाला किंवा तुमच्या घरातल्या कुणाला लागू होत असेल, तर स्क्रीनिंगचा विचार गांभीर्याने करा:
- तंबाखू, गुटखा, मावा किंवा खैनी नियमित खाणारे
- सिगारेट, बिडी ओढणारे
- पान किंवा सुपारी (Areca Nut) खाण्याची सवय असणारे
- नियमित किंवा जास्त प्रमाणात दारू पिणारे
- तंबाखू आणि दारू दोन्हीचं सेवन करणारे
- पूर्वी तोंडाचा किंवा Head and Neck Cancer झालेले रुग्ण
- आधी तोंडात संशयास्पद किंवा कॅन्सरपूर्व बदल आढळलेले रुग्ण
तोंडात हे बदल दिसले तर दुर्लक्ष करू नका
ही यादी म्हणजेच खरं तर Early Signs of Mouth Cancer — प्रत्येक बदल कॅन्सर असतोच असं नाही, पण खालीलपैकी काही सतत जाणवत राहिलं, तर वेळ न दवडता डॉक्टरांना दाखवा:
- तोंडातली जखम किंवा अल्सर जो बरा होत नाहीये
- लाल किंवा पांढरा चट्टा
- जीभेवर किंवा गालाच्या आतल्या बाजूला गाठ जाणवणे
- विनाकारण रक्तस्राव होणे
- चावताना किंवा गिळताना त्रास होणे
- जीभ, हिरड्या किंवा तोंडाच्या आतल्या भागात काही असामान्य वाटणे
अशी लक्षणं असतील तर योग्य तज्ज्ञाकडून तपासणी करून घेणं गरजेचं ठरतं.
स्क्रीनिंगच्या वेळी नेमकं काय पाहिलं जातं?
Oral Cancer Screening in Pune दरम्यान डॉक्टर किंवा दंतचिकित्सक ओठ, हिरड्या, जीभ, जिभेखालचा भाग, गालांचा आतला भाग (Buccal Mucosa), तोंडाचा तळ आणि टाळू बारकाईने तपासतात. गरज वाटली तर मानेतल्या गाठी किंवा लिम्फ नोड्सही तपासल्या जातात.
काही संशयास्पद आढळलं, तर पुढच्या तपासणीसाठी किंवा Biopsy साठी सुचवलं जाऊ शकतं. पण इथे एक गोष्ट लक्षात ठेवा — स्क्रीनिंगमध्ये काही बदल दिसणे म्हणजे लगेच कॅन्सर असा त्याचा अर्थ होत नाही. ती फक्त पुढच्या पावलाची सुरुवात असते.
Screening आणि प्रत्यक्ष निदान यात फरक काय?
Screening ही अशी तपासणी आहे जी लक्षणं स्पष्ट दिसत नसतानाही केली जाते — जणू आधीच सावध राहणं. पण जर आधीच बरी न होणारी जखम, गाठ, चट्टा, रक्तस्राव किंवा गिळताना त्रास होत असेल, तर ते screening चं काम नाही — तिथे थेट diagnostic evaluation करावं लागतं.
निदान झाल्यानंतर कॅन्सरचं स्थान आणि टप्पा (stage) बघून पुढचे उपचार ठरतात. काही रुग्णांना सर्जिकल मूल्यांकनाचीही आवश्यकता भासते, आणि अशा वेळी अनुभवी Oral Cancer Surgeon in Pune टीमकडे जाणं फायद्याचं ठरतं.
Prolife Cancer Centre, Pune इथे काय मदत मिळू शकते?
तंबाखू, गुटखा, मावा, पान किंवा सुपारी खाणाऱ्या व्यक्तींनी आपल्या वैयक्तिक जोखमीबाबत डॉक्टरांशी मोकळेपणाने बोलावं. Prolife Cancer Centre, Pune इथे तोंडातील संशयास्पद जखम, चट्टा, गाठ किंवा इतर बदलांचं क्लिनिकल मूल्यांकन केलं जातं.
Dr. Sumit Shah – Robotic Surgical Oncologist in Pune हे तोंड, जीभ आणि Buccal Mucosa Cancer सह विविध प्रकारच्या कॅन्सर रुग्णांचं मूल्यमापन करतात. त्यांच्याबद्दल आणि त्यांच्या अनुभवाबद्दल अधिक तिथे वाचू शकता. गरजेनुसार पुढील उपचार नियोजनासाठी योग्य तज्ज्ञांची टीम इथे उपलब्ध आहे.
तोंडाच्या कॅन्सरविषयी अधिक सविस्तर माहिती हवी असल्यास आमचा Oral Cancer Prevention and Screening हा पेज आणि Oral Cancer: Symptoms, Causes & Prevention हा ब्लॉगही जरूर पाहा.
अनेकांच्या मनातले प्रश्न
तंबाखू खाणाऱ्यांनी Oral Cancer Screening करून घ्यावं का? तंबाखू हा तोंडाच्या कॅन्सरचा एक महत्त्वाचा जोखीम घटक मानला जातो. त्यामुळे तंबाखू खाणाऱ्यांनी डॉक्टर किंवा दंतचिकित्सकाशी नियमित तपासणीबाबत बोलणं योग्य ठरतं.
सुपारी खाणाऱ्यांनाही याचा धोका असतो का? होय. Areca Nut किंवा सुपारीचं सेवन तोंडाच्या कॅन्सरच्या वाढलेल्या जोखमीशी जोडलं गेलेलं आहे.
तोंडाची जखम बरी होत नसेल तर काय करावं? अशी जखम दुर्लक्षित करू नका. प्रत्येक जखम कॅन्सर नसते, पण योग्य तपासणी करून घेणं हेच शहाणपणाचं आहे.
शेवटी एक साधी गोष्ट
तोंडात बरी न होणारी जखम, लाल-पांढरा चट्टा, गाठ, रक्तस्राव किंवा इतर कुठलाही असामान्य बदल जाणवत असेल, तर तो नुसता ‘होईल बरा’ म्हणून सोडून देऊ नका. वेळेत तपासणी केली, तर बरेचदा पुढचा त्रास टळतो.
डॉ. सुमित शाह Robotic Surgical Oncologist Prolife Cancer Centre, Pune
तोंडातील कुठल्याही संशयास्पद बदलाबद्दल शंका असल्यास, अपॉइंटमेंट बुक करून तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
