स्तनाच्या कर्करोगाची उगाच भीती नको—जागरूकता हवी, भीती नाही!
लेखक: डॉ. सुमित शाह, ब्रेस्ट कॅन्सर सर्जन
प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, पुणे
“स्तनात गाठ जाणवली म्हणजे कॅन्सरच असेल का?” “तपासणी केली तर काहीतरी गंभीर निघेल का?” असे प्रश्न मनात येणे स्वाभाविक आहे. पण भीतीमुळे तपासणी टाळल्याने चिंता वाढते आणि आवश्यक उपचारांना उशीर होऊ शकतो.
ब्रेस्ट कॅन्सर सर्जन म्हणून माझा संदेश स्पष्ट आहे—स्तनाच्या कर्करोगाबद्दल घाबरून राहू नका; योग्य माहिती घ्या, बदल ओळखा आणि वेळेवर वैद्यकीय सल्ला घ्या. जागरूकता म्हणजे सतत आजाराचा विचार करणे नव्हे, तर गरज पडल्यास योग्य पाऊल उचलणे.
स्तनातील प्रत्येक गाठ म्हणजे कॅन्सर नसतो
स्तनात गाठ येण्यामागे द्रव भरलेली सिस्ट, कॅन्सर नसलेली फायब्रोअॅडेनोमा किंवा संसर्ग अशी वेगवेगळी कारणे असू शकतात. त्यामुळे गाठ जाणवताच स्वतःला कॅन्सर झाल्याचे समजू नका.
त्याचवेळी, “गाठ दुखत नाही, म्हणजे काही गंभीर नाही” असेही मानू नका. गाठीचे स्वरूप केवळ स्पर्शावरून ठरवता येत नाही. नवीन गाठ डॉक्टरांकडून तपासून घेणे आवश्यक आहे.
जागरूकता म्हणजे कोणत्या बदलांकडे लक्ष देणे?
आपल्या स्तनांचा नेहमीचा आकार आणि स्पर्श कसा आहे, याची जाणीव ठेवा. पुढील बदल दिसल्यास डॉक्टरांची भेट ठरवा:
- स्तनात किंवा काखेत नवीन गाठ.
- स्तनाच्या आकारात किंवा त्वचेत बदल.
- त्वचेला खळ्या पडणे.
- स्तनाग्र नव्याने आत ओढले जाणे.
- स्तनाग्रातून रक्तमिश्रित स्राव येणे.
ही लक्षणे दिसली म्हणजे कॅन्सर निश्चित झाला असे नाही. त्यांचे कारण शोधण्यासाठी तपासणी करायची असते. अलीकडील मॅमोग्राफी सामान्य असली तरी नवीन बदल दुर्लक्षित करू नका.
तपासणीची भीती कशाला?
स्तनातील गाठीची तपासणी करताना डॉक्टर प्रथम तुमची लक्षणे आणि वैद्यकीय माहिती समजून घेतात. त्यानंतर प्रत्यक्ष तपासणी, गरजेनुसार ब्रेस्ट सोनोग्राफी किंवा डायग्नॉस्टिक मॅमोग्राफी केली जाऊ शकते.
काही महिलांना बायोप्सी सुचवली जाते. बायोप्सी सांगितली म्हणजे कॅन्सर झालाच आहे असे नाही. ऊतींचा छोटा नमुना तपासून नेमके निदान करण्यासाठी ती केली जाते. कोणती तपासणी का आवश्यक आहे, हे डॉक्टरांना मोकळेपणाने विचारा.
कुटुंबात कॅन्सर नाही, तरी काळजी घ्यावी का?
होय. स्तनाचा कर्करोग झालेल्या अनेक महिलांना या आजाराचा कौटुंबिक इतिहास नसतो. त्यामुळे “आमच्या घरात कोणालाच नाही” म्हणून लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका. कुटुंबात स्तन किंवा अंडाशयाचा कर्करोग असल्यास ती माहिती डॉक्टरांना नक्की द्या.
भीतीऐवजी आरोग्यदायी सवयी स्वीकारा
नियमित व्यायाम, योग्य वजन, संतुलित आहार आणि मद्यपान टाळणे यांना प्राधान्य द्या. या सवयी धोका कमी करण्यास मदत करू शकतात; मात्र कॅन्सर होणारच नाही अशी हमी देत नाहीत. आजार झाल्यास स्वतःला दोष देऊ नका.
लक्षणे नसतानाही वय आणि वैयक्तिक धोक्यानुसार ब्रेस्ट कॅन्सर स्क्रीनिंग व मॅमोग्राफी याबाबत सल्ला घ्या. स्वतः स्तन तपासणे हा मॅमोग्राफीचा पर्याय नाही. स्क्रीनिंगचा उद्देश कॅन्सर लवकर शोधणे हा आहे.
पुण्यात स्तनांच्या आरोग्यासाठी मार्गदर्शन
स्तनात गाठ, नवीन बदल किंवा तपासणीबाबत शंका असल्यास प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, पुणे येथे डॉ. सुमित शाह, ब्रेस्ट कॅन्सर सर्जन यांचा सल्ला घेऊ शकता.
माझी विनंती आहे—भीती एकट्याने मनात ठेवू नका. विश्वासू व्यक्तीशी बोला, आवश्यक असल्यास तिला भेटीला सोबत आणा आणि रिपोर्ट समजून घ्या. स्तनांच्या आरोग्यासाठी सतत भीती बाळगण्याची गरज नाही; योग्य वेळी योग्य कृती करण्याची गरज आहे.
